بحمد الله پس از فحص وبررسى از دام اين گونه اشتباهات نيز نجات يافتيم . همين جا مىافزايم كه دربارهء سند ومتن أحاديث هلال ومنابع آنها ، به تفصيل وبه شكلى گسترده در بخش هفتم بحث خواهيم كرد ، لذا در بخش سوم چندان به آن نپرداخته‌ايم . بنابراين ، كساني كه مايلند از آخرين تحقيقات دربارهء أحاديث هلال وتصحيفهاى سندى ومتنى آنها آگاه شوند ، شايسته بلكه بايسته است كه به بخش هفتم مراجعه كنند . ( 6 ) چنانكه ملاحظه مىشود ، مباحث رؤيت هلال در آثار فقهى عمدة در باب صوم - به مناسبت ثبوت اوّل ماه مبارك رمضان يا اوّل شوّال - وباب شهادات ، به مناسبت شهادت زنان به رؤيت هلال ، مطرح شده است . ولى نخست بار علامه در منتهى وتذكره وتحرير - به پيروى از كتب فقهى أهل سنت - وسپس شهيد اوّل در دروس ، در بحث حج هم آن را مطرح كرده‌اند « 1 » البتة اختلاف شيعه وسنى در ثبوت هلال ذي حجه ، تنها در آثار فقهى سه سدهء أخير مطرح وكم كم به يكى از مسائل مهم تبديل شد ودر مناسك حج نيز از آن ياد شد از جمله در مناسك حج شيخ انصارى وفقيهان پس از وى . براي اينكه اين جهات نيز براي فقه‌پژوهان مشخص باشد در پانوشتها علاوة بر ذكر مجلدات وصفحات منابع ، أبواب فقهى را نيز ذكر كرده‌ايم . مىافزايم كه از همهء منابع موجود مستقيما وبلا واسطه نقل كرده‌ايم ومطالب منابع مفقود را از قديمىترين منبع موجود نقل كرده‌ايم ؛ مثلا سخن شيخ مفيد در لمح البرهان ، علاوة بر اقبال ابن طاوس ، در كشف القناع از محقق شوشترى ( ص 139 ) نيز آمده است وما از منبع اقدم ، يعنى اقبال نقل كرده‌ايم .

--> ( 1 ) . شهيد در دروس ساير مسائل حج - از جمله وظايف أمير الحاج - را هم خيلى عالي وجامع بحث كرده است به طورى كه خود وى نيز در پايان كتاب الحج دروس ( ج 1 ، ص 501 ) گويد : « وقد أتينا منه بحمد الله في هذا المختصر ما لم يجتمع في غيره من المطوّلات ، فللّه الشكر على جميع الحالات » . واين ظاهرا بدين دليل است كه شهيد بسيار به حج مشرّف شده وظاهرا سمتى هم داشته است وحتى پيش از دستگيرى منجر به شهادتش نيز مشرّف بوده است ؛ زيرا در اشعارش خطاب به بيدمر حاكم شام گويد : في كلّ عام لنا حجّ وكان لنا * في خدمة النجل في ذي العام مختصر ر ك : الشهيد الأوّل : حياته وآثاره ( باب دوم ، فصل سوم ) به قلم اين ناچيز .